تبلیغات
در انتظار شهادت - بررسی برنامه ی تغییر «ژئوپلتیك» انتقال انرژی در خلیج فارس
در انتظار شهادت
یا مهدی (عج)

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

بررسی برنامه ی تغییر «ژئوپلتیك» انتقال انرژی در خلیج فارس

 آیا «عربستان» قادر به دور زدن تنگه ی هرمز است؟
 با وجود خط لوله ی «كركوك - جیهان» و خط لوله ی «شرقی - غربیِ» عربستان سعودی برای انتقال نفت، عراق و عربستان همچنان ناگزیر هستند بخش اعظم صادرات نفتی خود را از تنگه ی هرمز انتقال دهند.

در قسمت اول این نوشتار به بررسی خط لوله ی «حبشان - فجیره» پرداختیم و ظرفیت این خط لوله را برای دور زدن تنگه ی هرمز بررسی كردیم. در این بخش، به بررسی میزان وابستگی كشورهای حوزه ی خلیج فارس (عراق و عربستان) به انتقال منابع انرژی خود از راه تنگه ی هرمز و ارزیابی برنامه های جایگزین سازی مسیرهای دیگر صادراتی از سوی این كشورها می پردازیم. برای بررسی دقیق و همه جانبه ی موضوع، ناگزیر از ذكر جزئیات بیشتری شده ایم.

الف) عراق، میزان وابستگی به تنگه ی هرمز و ارزیابی خطوط لوله ی جانشین

اگرچه عراق از راه رودخانه ی اروند رود و طول ساحل كوتاه خود به خلیج فارس راه دارد، اما نبود بنادر مناسب صادراتی بدین معناست كه بیشتر نفت صادراتی عراق از راه ترمینال های شناور این كشور در خلیج فارس صادر می گردد كه عبارت اند از:

البصره (سابقاً مینا البكر نامیده می شد) و خور الامیه كه در مجموع دارای ظرفیت صادراتی 1.7 میلیون بشكه هستند. از مجموع نفت صادراتی عراق از راه دریا، ٩٠درصد آن به این صورت از پایانه ی البصره (مینا البكر) و ١٠ درصد آن از پایانه ی خور الامیه صادر می شود.

در می ٢٠١٠م.، شركت نفت جنوب عراق قراردادی را با «گروه مهندسی و ساخت فاستر ویلر» برای توسعه ی زیرساخت های صادرات نفتی جنوب عراق منعقد ساخت. این قرارداد مشتمل بر توسعه ی زیرساخت های صادراتی و ٢ خط لوله (یكی زیر بستر دریا و دیگری در خشكی) كه طبق برنامه قرار است در سال ٢٠١٤م. به بهره برداری برسد. با این برنامه ریزی ها انتظار می رود كه ظرفیت صادراتی عراق از جنوب كشور (خلیج فارس) به 4.5میلیون بشكه در روز افزایش یابد. طبق برنامه ریزی ها، اولین فاز این قرارداد در میانه ی سال ٢٠١٢م. با ظرفیت صادراتی ٨٥٠هزار بشكه به بهره برداری می رسد. این امر وابستگی عراق را به مسیر انتقال نفت از راه تنگه ی هرمز در دهانه ی خلیج فارس بیشتر از وضعیت كنونی می نماید. [1]

دولت عراق از زمان دولت صدام تا كنون به دلیل محدودیت سواحل این كشور در خلیج فارس، برنامه های گسترده ای برای صدور نفت به وسیله ی خطوط لوله از راه همسایگان خود به بازارهای جهانی داشته است كه ابتدا مشخصات فنی و آخرین وضعیت پیشرفت آن ها را بیان می كنیم و سپس به ارزیابی میزان تحقق اجرایی شدن آن ها در راستای موضوع مقاله- كاهش وابستگی مسیر انتقالی خلیج فارس از راه تنگه ی هرمز- می پردازیم.

سیستم خطوط لوله ی فعال و برنامه ریزی شده ی صادرات نفت عراق كه در حال حاضر تنها یكی از آن ها فعال می باشد، عبارت است از:

1. خط لوله ی صادراتی از مسیر عربستان سعودی (متوقف و نیازمند تعمیرات اساسی)؛

این خط لوله در سال١٩٨٩م. در زمان جنگ عراق برضد ایران و در دوره ی جنگ نفت كش ها برای كمك به دولت صدام حسین برای صادرات نفت خود بدون عبور از خلیج فارس– از مینا البكر تا بندر ینبوع عربستان- با ظرفیت 1.65میلیون بشكه در روز احداث شد. به دنبال جنگ عراق برضد كویت، عربستان این خط لوله را مسدود كرد كه تا كنون متوقف مانده است. بعد از سقوط دولت صدام و روی كار آمدن دولت شیعی در عراق نیز دولت عربستان چندان تمایلی به همكاری با این دولت ندارد.

2. خط لوله ی عراق به بانیاس سوریه؛

این خط لوله ٣٠٠هزار بشكه ای به صورت طولانی مدت بسته شده و در طول جنگ ٢٠٠٣م. به شدت آسیب دیده است.

3. خط لوله ی كركوك – جیهان؛

این خط لوله ٩٧٠كیلومتر طول و 1.6 میلیون بشكه در روز ظرفیت اسمی دارد هرچند كه هم اكنون تنها ٤٥٠ هزار بشكه در روز نفت را از كركوك به شهر یومورتالیك – نزدیك بندر جیهان تركیه- منتقل می نماید. افزون بر مشكلات نگهداری آن، این خط لوله در معرض حملات مكرر نظامی گروه های شبه نظامی بوده است و در تابستان ٢٠١٠م. و چندین بار در سال ٢٠١١م. در معرض خراب كاری قرار گرفته كه منجر به توقف كامل صدور نفت عراق به تركیه شده است. علاوه بر این اختلاف های حقوقی دولت مركزی و دولت محلی كرد نیز سبب ایجاد مشكلاتی در نگهداری و توسعه و نیز افزایش میزان پمپاژ نفت جنوب عراق به این خط لوله شده است.

4. خط لوله ی عراق- تركیه (برنامه ریزی شده)؛

در سال ٢٠٠٦م.، وزیر نفت عراق اعلام كرد كه بغداد در حال بررسی ساخت خط لوله ی جدید نفتی برای صادرات از حوزه ی كركوك شمالی به تركیه است. از آن زمان به بعد هیچ پیشرفتی در مورد قرارداد و یا اجرای عملیات ساخت این خط لوله صورت نگرفته است.

5. خط لوله ی بصره- آبادان (برنامه ریزی شده)؛

ایران و عراق ابتدا در فوریه ی ٢٠٠٤م. «یادداشت تفاهم» پروژه ی ساخت خط لوله ی نفتی بصره- آبادان را امضا كردند. سه قرارداد دیگر مرتبط با آن در سال های ٢٠٠٥ و ٢٠٠٧م. امضا شد كه در تمامی آن ها احداث ٢خط لوله پیش بینی شده بود كه یكی روزانه ١٥٠هزار بشكه نفت از بصره به پالایشگاه آبادان منتقل می كند و دیگری محصولات پالایشی را به بصره برمی گرداند. بنا به گزارش «بیزنس مانیتور انترنشنال»، مقام های رسمی شركت پالایش و پخش ملی ایران (NIORDC) در اكتبر ٢٠٠٦م. بیان نمود كه طراحی مهندسی این خط لوله به پایان رسیده است.

بنا به همین گزارش، یك مقام رسمی دیگر «شركت ملی نفت جنوب» در نوامبر ٢٠٠٧م. اظهار داشت كه این شركت هم اكنون كار این خط لوله را آغاز نموده است. در آوریل ٢٠١٠م. «علی حیدری»، وابسته ی تجاری سفارت ایران به رویترز بیان كرد كه پیش نویس قرارداد به طرف عراقی تقدیم شده و در مراحل نهایی فرآیند بازبینی قرار دارد. اما با همه ی این بیانیه ها و موافقت نامه های پیش گفته، هنوز پیشرفت محسوسی صورت نگرفته است.

6. خط لوله ی عراق به اردن (برنامه ریزی شده)؛

به طور تاریخی، صادرات نفت عراق به اردن به صورت كامیونی از عراق به پالایشگاه زرقاء این كشور بوده است اما در ٣ ژانویه ی ٢٠١١م.، «علی الدباغ» - وزیر كشور عراق- اعلام كرد كه این كشور موافق احداث خط لوله ی نفتی بین دو كشور می باشد. از آن زمان به بعد هم پیشرفت قابل ذكری در این مورد وجود ندارد.

7. خط لوله ی عراق به سوریه (موجود و برنامه ریزی شده).

در ١٦ سپتامبر ٢٠١٠م.، دولت عراق با سوریه «یادداشت تفاهمی» برای احداث ٢ خط لوله ی نفتی و یك خط لوله ی گازی، امضا كردند. به دنبال آن، بیانیه ی دولت عراق اعلام می داشت كه ٢خط نفتی از حوزه های نفتی شمال عراق به بانیاس سوریه یكی دارای حداكثر ظرفیت 1.5میلیون بشكه نفت سنگین و دیگری دارای ظرفیت 1.25میلیون بشكه نفت سبك می باشد. در فوریه ی ٢٠١١م. نیز دو كشور اعلام كردند كه در مورد شرایط فنی این خطوط لوله توافق نموده اند اما شرایط سیاسی چند ماه گذشته ی سوریه، این موضوع را در حال حاضر منتفی كرده است. [2]

ب) عربستان سعودی و تداوم وابستگی به تنگه ی هرمز

پایانه های صادرات نفت شركت ارامكو در عربستان در دوبا، جده، جازان، جعیمه و رأس التنوره می باشد. در حالی كه پایانه ی رابغ در كناره ی دریای سرخ نیز توسط شركت «نفت رابغ» اداره می شود. در مجموع مهم ترین این پایانه ها، تأسیسات رأس التنوره در خلیج فارس و تأسیسات ینبوع در دریای سرخ می باشد.

مهم ترین خط لوله ی فعال داخلی كشور عربستان كه می تواند در تغییر ژئوپلتیك انتقال انرژی تنگه ی هرمز مؤثر باشد، خط لوله ی نفتی شرقی- غربی این كشور است كه نفت را از ساحل شرقی- خلیج فارس- به ساحل غربی این كشور- دریای سرخ- انتقال می دهد. ریاض روزانه حدود 4 میلیون بشكه نفت خود را از این مسیر صادر می كند.


- پایانه ی رأس التنوره در خلیج فارس؛

مجموعه پایانه ی رأس التنوره در شرق این كشور- كناره ی خلیج فارس- و نزدیك مهم ترین حوزه های نفتی این كشور قرار دارد و به وسیله ی یك خط لوله ی نفتی زیر بستر دریا به پایانه ی دریایی جعیمه در سواحل خلیج فارس متصل است. این ترمینال دارای سه بخش جداگانه است و طبق داده های اداره ی اطلاعات انرژی ایالات متحده، این سه بخش دارای ظرفیت صادراتی ٨میلیون بشكه در روز می باشد. در سال ٢٠٠٨م.، پایانه ی رأس التنوره كه در ساحل خلیج فارس قرار دارد، ٧٥درصد صادرات نفتی این كشور را انجام داده است. بدین معنا كه ٧٥درصد صادرات عربستان از تنگه ی هرمز عبور كرده است.

- پایانه ی «رأس جعیمه» در خلیج فارس؛

این پایانه ی دریایی در ١١ كیلومتری ساحل و نزدیك پایانه ی رأس التنوره قرار دارد و به وسیله ی یك خط لوله ی نفتی زیر بستر دریا به سواحل متصل است. ظرفیت صادراتی این پایانه، 3.6میلیون بشكه در روز می باشد.

- پایانه ی «ینبوع» در دریای سرخ؛

دومین پایانه ی صادراتی كشور عربستان سعودی در بندر ینبوع در دریای سرخ قرار دارد. برحسب داده های «اداره ی اطلاعات انرژی ایالات متحده»(EIA,2012)، این پایانه دارای ظرفیت صادراتی 4.5میلیون بشكه نفت خام و 2.5میلیون بشكه ی «ان.جی.ال»، محصولات پالایشی است. بر حسب داده های این مركز، این پایانه در حال حاضر حدود ٢٥درصد صادرات عربستان را به خود اختصاص داده است.[3] این پایانه در سال ١٩٨٢م. با هدف كاهش وابستگی به تنگه ی هرمز تكمیل شد و از حیث صادرات به كشورهای اروپایی، حدود ٧٠٠٠ كیلومتر نزدیك تر از مسیر تنگه ی هرمز برای مقاصد صادراتی اروپایی است. هم اكنون از نصف ظرفیت این خط لوله استفاده می شود.

- پایانه ی «رابغ» در دریای سرخ؛

این پایانه در حقیقت برای انتقال نفت از منطقه ی ینبوع به پالایشگاه رابغ كشیده شده است و دارای ظرفیت محدود ١١٠هزار بشكه در روز است. این پایانه تا كنون دارای راهبرد صادراتی نبوده است.

- خطوط لوله ی نفتی؛

كشور عربستان دارای ١٥هزار كیلومتر خطوط لوله ی نفت و فرآورده های نفتی داخلی است. مهم ترین خط لوله ی فعال داخلی كشور عربستان كه می تواند در تغییر ژئوپلتیك انتقال انرژی تنگه ی هرمز مؤثر باشد، خط لوله ی نفتی شرقی- غربی این كشور است كه نفت را از ساحل شرقی- خلیج فارس- به ساحل غربی این كشور- دریای سرخ- انتقال می دهد. این كشور دارای چند خط لوله ی صادرات نفت به بازارهای جهانی نیز می باشد كه هیچ یك از آن ها هم اكنون فعال نیست.

- خط لوله ی شرقی- غربی؛

این خط لوله ی ١٢٠٢ كیلومتری برای انتقال نفت از واحدهای فرآوری نفت در اباقیق به پایانه های غرب این كشور در ینبوع احداث شده است و ظرفیت انتقالی این خط لوله ٥میلیون بشكه در روز است كه عمدتاً برای انتقال نفت سبك عربی مورد استفاده قرار می گیرد. پایانه ی غرب كشور عربستان- ینبوع نیز دارای 4.5میلیون بشكه ظرفیت صادراتی است. هرچند در حال حاضر از نصف ظرفیت این پایانه استفاده می شود. زیرا با توجه به اكثریت مشتریان نفتی این كشور در آسیا، استفاده ی كامل از این تأسیسات، ٥ روز طولانی تر از مسیر تنگه ی هرمز بوده و لازم است كه تانكرهای نفتی این كشور از تنگه ی ناامن باب المندب عبور كنند كه هم هزینه ی طولانی شدن مسافت و هم حق بیمه ی كشتی ها را افزایش خواهد داد.

- خط لوله ی نفتی ترانس عربیا(تاپلاین)؛

این خط لوله به طول ١٢١٤كیلومتر در سال ١٩٥٠م. تكمیل شد و دارای ظرفیت اسمی ٥٠٠هزار بشكه در روز است. این خط لوله، نفت القیصومه در عربستان سعودی را از منطقه ی شرقی این كشور با عبور از اردن، سوریه به بندر صیدا در لبنان می رساند. این خط لوله در جنگ ١٩٦٧م. آسیب دید و در سال ١٩٩٠م. به طور رسمی متوقف شد. هم اكنون مذاكره هایی برای بازگشایی مجدد این خط لوله در جریان است كه به دلیل تحولات سوریه، امیدواری چندانی ندارد. مشكلات فنی زیاد و فرسودگی نیز از دیگر موانع بازگشایی مجدد آن است.

پایانه ی صادراتی ینبوع عربستان كه در حال حاضر 25 درصد صادرات این كشور را به خود اختصاص داده، اصولا با هدف كاهش وابستگی به تنگه ی هرمز تاسیس گردیده اما هرگز نتوانسته از تمام ظرفیت خود استفاده كند.


- خط لوله ی نفتی عراق به عربستان سعودی؛

این خط لوله در سال ١٩٨٩م. به منظور كاهش وابستگی دولت صدام حسین به تنگه ی هرمز به بهره برداری رسید. این خط لوله ی ٤٨ اینچی، حدود 1.65میلیون بشكه در روز ظرفیت انتقال نفت از مینا البكر عراق به ینبوع عربستان را داشت كه در سال ١٩٩٠م. به خاطر حمله ی عراق به كویت متوقف گردید. در ژوئن ٢٠٠١م. كشور عربستان مالكیت این خط لوله ی نفتی را به دست آورد و اعلام كرد كه با تغییر كاربری آن، از این خط لوله به عنوان بخشی از شبكه ی اصلی گاز كشور، برای انتقال گاز استفاده می كند. به تازگی مباحثی در مورد بازگشایی مجدد این خط لوله مطرح شده است كه به دلیل مشكلات فنی و نیز اختلاف های دولت عربستان با دولت شیعی عراق، در حد طرح مانده است.

- خط لوله ی صادراتی عربستان به بحرین؛

این خط لوله كه در حقیقت تأثیر چندانی در ساختار ژئوپلتیك انتقال نفت تنگه ی هرمز نخواهد داشت، حدود ٢٥٠٠٠٠-٢٠٧٠٠٠ بشكه نفت را از منطقه ی نفتی دمام به پالایشگاه سیتره در بحرین انتقال می دهد. [4]

- ناوگان نفت كش های عربستان.

شركت دریایی بین المللی ولا- زیرمجموعه ی آرامكو- ششمین شركت بزرگ بین المللی است كه مالك ٢٤ VLCC(سوپر تانكر)، ١ تانكر كلاس آفرامكس و ٤ تانكر حمل تولیدات نفتی است. افزون بر این «شركت كشتیرانی ملی عربستان سعودی» نیز دارای ٨ سوپر تانكر می باشد.

درباره وبلاگ

همیشه شروع کردن سخت ترین کاره، چون خودت نمی دونی از چی یا کی میخوای بنویسی ولی بعد از شروع و کمی نوشتن انگار که قلم، خودکار شروع به نوشتن میکنه و بی اختیار می نویسه!
مدیر وبلاگ : سرباز گمنام امام زمان (عج)

آخرین پست ها

جستجو

نظرسنجی

  • کدام موضوع بیشتر قابل توجه تان می باشد؟







نویسندگان


استخاره آنلاین با قرآن کریم


فال انبیاء

پیچک